Grafik ayarları ve zaman dilimleri
Bir grafik fiyatı olduğu gibi göstermez, seçtiğiniz periyoda göre özetler. MT5 aynı sembolü yirmi bir ayrı periyotta çizer: M1'den başlar, dakikalık ve saatlik kademelerden geçer, günlük, haftalık ve aylığa kadar gider. Periyodu Görünüm menüsündeki Araç Çubukları listesinden açacağınız Zaman Dilimleri çubuğundan ya da Grafikler menüsünün zaman dilimi listesinden değiştirirsiniz. Seçim, bir mumun neyi topladığını belirler. M15 grafikte ekrandaki 500 mum 7.500 dakikayı, yani yaklaşık beş işlem gününü kapsar; aynı 500 mum H4'te 2.000 saate, on altı haftadan uzun bir piyasa süresine karşılık gelir. Birinde onlarca dalgalanma olarak görünen hareket, diğerinde tek bir gövdenin içinde kalır.
Ayarlar okumayı en az periyot kadar etkiler. F8 ile açılan Özellikler penceresinde grafik tipini, renk şemasını, ızgarayı ve dönem ayraçlarını değiştirir, ölçeği sabitlersiniz. Araçlar, Seçenekler, Grafikler yolundaki azami çubuk sayısı geçmişte ne kadar geriye bakabildiğinizi belirler; düşük bırakıldığında aylar önceki seviyeler ekrana hiç gelmez.
Grafiğin varsayılan olarak alış (bid) fiyatını çizdiğini de hesaba katın. Alım emirleri satış (ask) tarafından gerçekleşir, iki fiyat arasındaki fark spread olarak maliyetinize girer ve aynı Özellikler penceresinden ask çizgisini görünür yaparak bu farkı ekranda izleyebilirsiniz. Sembolünüzün spreadi ve kontrat büyüklüğü, Piyasa İzleme'de sembole sağ tıklayınca açılan sembol özelliklerinde yazar. Bir sembolü M15'te açıp ekrandaki mum sayısını sayın, sonra H4'e geçip aynı takvim gününün kaç mumla temsil edildiğine bakın.
Mum grafiği okumak
Bir mum, seçtiğiniz periyot boyunca oluşan dört fiyatı tek şekilde toplar: açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış. Gövde açılışla kapanış arasını gösterir, fitiller dokunulup korunamayan uçları. EURUSD'de bir saatlik mum 1.08400'den açılsın, 1.08750'yi görsün, 1.08350'ye insin ve 1.08700'den kapansın. Gövde 30 pip, üst fitil 5 pip, alt fitil 5 pip olur. Bu mum, saat boyunca alıcıların önde bitirdiğini ama tepe fiyatın korunamadığını anlatır. Aynı aralık kısa gövde ve uzun fitillerle gelseydi, iki tarafın da tutunamadığı bir saat okurdunuz.
Bu sayıları gözle tahmin etmeye gerek yok. MT5'te Ctrl+D ile Veri Penceresi'ni açıp imleci mumun üzerine getirin; tarih, dört fiyat ve hacim tek tek yazar, üstelik ekli göstergelerin o çubuktaki değerleriyle birlikte. Forex sembollerinde gördüğünüz hacim işlem gören büyüklüğü değil, o periyot içindeki fiyat güncellemesi sayısını verir; yoğunluğu ölçer.
Tek mumdan çıkarılan yorum kırılgandır. Aynı şekil sakin bir Asya seansında ve veri açıklamasının ilk dakikasında bambaşka şey anlatır; ikincisinde spread genişleyebilir, fitiller uzar ve zararı durdur emirleri gövdenin hiç görmediği fiyatlardan çalışabilir. Veri Penceresi açıkken beş ardışık mumun gövde ve fitil uzunluklarını pip cinsinden not edin, sonra aynı saatleri M15'te ölçün; tek bir saatlik gövdenin içinde kaç yön değişikliği olduğu böyle ortaya çıkar.
Destek, direnç ve trend yapısı
Destek ve direnç, fiyatın daha önce durup yön değiştirdiği bölgelerdir. Buralarda emirler birikir, ama sert bir sınır gibi davranmaları gerekmez. Trend yapısı ise bu dönüş noktalarının sırasıdır. Tepeler ve dipler birlikte yükseliyorsa yükselen yapı, birlikte alçalıyorsa alçalan yapı, iç içe geçiyorsa yatay bir aralık okursunuz. Somut bir dizi: 1.0920 tepe, 1.0860 dip, 1.0940 tepe, 1.0885 dip. Hem tepe hem dip bir öncekinin üzerinde, yapı yükseliyor. Fiyat 1.0885'in altına kapandığında dizi bozulur ve okuma aynı sayılarla geçersizleşir.
Mesafeleri gözle değil ölçerek not edin. MT5'te orta fare tuşuna basınca ya da Ctrl+F ile artı imleci açılır; bir noktadan diğerine sürüklediğinizde kaç çubuk geçtiğini, kaç puan mesafe olduğunu ve varılan fiyatı yazar. 1.0860'tan 1.0940'a sürüklerseniz beş haneli kotasyonda 800 puan, yani 80 pip görürsünüz. Bu ölçü yapının büyüklüğünü verir ve daha sonra stop mesafesi ile pozisyon büyüklüğü hesabına giren sayıdır.
Bir seviye ne kadar bilinirse çevresinde o kadar çok emir toplanır; fiyatın temiz seviyelerin birkaç pip ötesine sarkıp geri dönmesi de sık görülür. Ekranda alış tarafını gördüğünüzü unutmayın: alım emirleriniz satış tarafından geçtiği için yukarıdaki bir seviye göründüğünden bir spread kadar yakındır. Bir sembolde son üç tepeyi ve üç dibi işaretleyin, aralarındaki pip mesafelerini yazın, yapının hangi kapanışta bozulduğunu bulun.
Trend çizgileri ve kanallar
Trend çizgisi, art arda gelen dipleri ya da tepeleri birleştiren düz bir çizgidir; iki nokta çizgiyi tanımlar, üçüncü temas onu sınar. Kanal, bu çizginin karşı tarafa çekilmiş paralelidir ve hareketin içine sığdığı bandı gösterir. MT5'te Ekle menüsünden Nesneler, Çizgiler yolunu izleyip Trend Çizgisi'ni, kanal için Ekle, Nesneler, Kanallar altından Eşit Aralıklı Kanal'ı seçersiniz. Kanalın üç tutamağı vardır: ikisi ana çizgiyi, üçüncüsü paralelin uzaklığını belirler.
Çizgiyi göz kararına bırakmayın. Nesneye çift tıklayıp seçtikten sonra Ctrl+B ile Nesne Listesi'ni açın; her nesnenin iki ucunun tarihi ve fiyatı orada yazılıdır ve elle düzeltilebilir. Böylece çizgi tekrar üretilebilir hale gelir: 12 Mart'ta 1.0812, 27 Mart'ta 1.0864 tutamağı olan bir çizgi on beş günde 52 pip, yani günde yaklaşık 3,5 pip eğim demektir. Aynı özellikler penceresinden sağa uzatmayı kapatırsanız çizgi geleceğe taşmaz.
Çizginin nereden geçtiği tamamen seçtiğiniz noktalara bağlıdır. Fitillerden çizen ve gövdelerden çizen iki kişi farklı eğim bulur, pencere boyutunu değiştirmek eğimin görünümünü değiştirir, fiyat çizgiye hiç dokunmadan da yapıyı bozabilir. Bu yüzden bir çizginin kırılması kendi başına bir olay sayılmaz; ölçülüp tepe ve dip dizisiyle karşılaştırılması gerekir. Aynı diziyi bir grafikte önce fitillerden, sonra gövdelerden çizin ve iki çizginin uçlarını Nesne Listesi'nde karşılaştırın.
Formasyonlar: bayrak, üçgen, omuz baş omuz
Bu üç isim, fiyatın tekrar eden şekillerini tarif eder. Bayrak, sert bir hareketin ardından gelen dar ve genelde ters eğimli bir duraklamadır. Üçgen, tepeler alçalıp dipler yükselirken daralan aralıktır; sıkışma bir yerde biter, çünkü aralık sonsuza kadar daralamaz. Omuz baş omuz, ortadaki tepesi diğer ikisinden yüksek üçlü bir diziyle aradaki iki dibi birleştiren boyun çizgisinden oluşur. Üçü de olmuş bitmiş bir hareketin adıdır, gelecek için taahhüt taşımazlar.
Şekillerin ölçülebilir tarafı aritmetiktir. Bayrağın direği 1.0800'den 1.0900'e, yani 100 pip yükselmişse ve sıkışma 1.0870'ten yukarı kırılırsa, klasik izdüşüm aynı mesafenin kırılım noktasına eklenmesiyle 1.0970 olur. Bu bir hedef değil, kalemle çizilmiş bir uzaklıktır; fiyat oraya varmadan da dönebilir. Omuz baş omuzda ölçü, başın tepesiyle boyun çizgisi arasındaki mesafedir ve boyun çizgisi yatay olmadığında iki kişi iki farklı sayı bulur. MT5'te direği artı imleçle sürükleyip puan cinsinden ölçer, izdüşümü Ekle, Nesneler, Çizgiler altındaki yatay çizgiyle işaretlersiniz.
Şekil aramanın bir maliyeti var. Belirsiz her kıpırtıyı formasyon sayıp işleme dönüştürmek, her seferinde spread ve varsa komisyon ödemek demektir; sembolünüzün güncel spreadi Piyasa İzleme'deki sembol özelliklerinde yazar. Geçmişe dönün, bu üç şekilden beş tane işaretleyin, kaçının kitaptaki gibi devam ettiğini ve kaçının şeklin ortasında dağıldığını sayın.
Hareketli ortalamalar ne söyler
Hareketli ortalama tek bir şey söyler: son n çubuğun ortalama fiyatı ve bu ortalamanın yönü. Basit ortalamada hesap açıktır. Son beş kapanış 1.0840, 1.0850, 1.0860, 1.0855 ve 1.0845 ise toplam 5.4250, beşe bölününce 1.0850 çıkar. Yeni bir kapanış geldiğinde en eski kapanış düşer ve ortalama kayar. Üstel ortalama son kapanışa daha fazla ağırlık verir; 20 periyotluk bir üstel ortalamada bu ağırlık 2 bölü 21, yaklaşık yüzde 9,5'tir. Aynı periyotta üstel ortalama dönüşlere daha erken tepki verir, basit ortalama daha az sallanır.
MT5'te Ekle, Göstergeler, Trend yolundan Moving Average eklenir. Açılan kutuda periyot, kaydırma, yöntem (basit, üstel, düzleştirilmiş, doğrusal ağırlıklı) ve uygulanacak fiyat alanları vardır. Uygulanacak fiyatı kapanıştan tipik fiyata çevirmek, başka hiçbir şeye dokunmadan çizginin yerini değiştirir; birinin ekranındaki ortalamayla sizinki bu yüzden aynı görünmeyebilir.
Ortalamanın maliyeti gecikmedir. H1 grafikte 50 periyotluk basit ortalama son elli saatin ortalamasıdır ve yeni her kapanış bu ortalamanın ellide birini, yani yüzde 2'sini oluşturur. Yön değiştiğinde çizgi fiyattan çubuklarca sonra döner; yatay bir aralıkta ise fiyat çizgiyi defalarca keser, çünkü fiyat kendi kısa vadeli ortalamasının etrafında dolaşır. Aynı grafiğe 20 periyotluk basit ve üstel ortalamayı birlikte ekleyin, son sert dönüşte iki çizginin fiyatı kaç çubuk arayla takip ettiğini sayın.
RSI ile aşırı alım ve satım
RSI, belirli sayıda çubukta yükselişlerin ortalamasını düşüşlerin ortalamasına oranlar ve sonucu sıfırla yüz arasına sıkıştırır. Hesap görülebilir: on dört çubukta ortalama kazanç 0.0012 ve ortalama kayıp 0.0006 ise oran 2 olur, RSI 100 eksi 100 bölü 3, yani 66,7 çıkar. Ortalama kayıp 0.0004'e inseydi oran 3, RSI 75 olurdu. Gösterge bu oranı ölçer; fiyatın pahalı ya da ucuz olduğuna dair bir bilgi taşımaz.
Aşırı alım ve aşırı satım kelimeleri bu yüzden yanıltıcıdır. Güçlü bir trendde düşüşler küçük kalır, oran yüksek kalır ve RSI 70'in üzerinde onlarca çubuk boyunca durabilir; bu süre boyunca fiyat yükselmeye devam eder. Aynı okuma sakin bir aralıkta bambaşka anlama gelir. Sadece eşiğe bakarak işlem üretmek, güçlü trendlerde art arda ters yönde pozisyon açmak demektir; kaldıraçlı bir CFD'de bu pozisyonlar zararı aynı oranda büyütür.
MT5'te Ekle, Göstergeler, Osilatörler yolundan Relative Strength Index eklenir; varsayılan periyot 14'tür, 30 ve 70 çizgileri gösterge özelliklerinin Seviyeler sekmesinden değiştirilir. Periyodu 14'ten 7'ye indirmek göstergeyi hızlandırır ve eşiklere çok daha sık dokundurur; iki periyot aynı grafikte yan yana durduğunda kaç sinyalin ayardan geldiği görünür hale gelir. Bir sembolde RSI'ın en az on çubuk boyunca 70'in üzerinde kaldığı bir bölüm bulun, o aralığın başındaki fiyatla sonundaki fiyatı pip cinsinden karşılaştırın.
MACD ve momentum
MACD iki üstel ortalamanın farkıdır; bu farkın büyüyüp küçülmesine momentum denir. Varsayılan ayarda 12 periyotluk ortalamadan 26 periyotluk ortalama çıkarılır, sinyal çizgisi de bu farkın 9 periyotluk ortalamasıdır. Sayıyla bakınca daha açık: EURUSD'de 12 periyotluk ortalama 1.08620, 26 periyotluk ortalama 1.08500 ise MACD 0.00120, yani 12 pip eder; sinyal 0.00090 ise aradaki fark 3 pip demektir. İki ortalama birbirinden uzaklaşıyorsa hareket hızlanıyor, yaklaşıyorsa yavaşlıyordur.
MT5'te iki ayrıntıya dikkat edin. Ekle, Göstergeler, Osilatörler altındaki MACD ana çizgiyi histogram, sinyali ince çizgi olarak çizer; yani çubuklar MACD ile sinyalin farkı değildir. O farkı histogram olarak isteyen aynı klasördeki OsMA göstergesini kullanır. İkincisi, yerleşik MACD'nin sinyal parametresi kutuda MACD SMA diye geçer ve basit ortalamayla hesaplanır, klasik tanımda ise üstel ortalama kullanılır. Başka platformlardan gelen kesişim tarifleri MT5 ekranına bu yüzden birebir oturmaz.
MACD'nin birimi fiyattır. EURUSD'de 0.0012 olan bir değer, altında ya da bir endekste bambaşka bir büyüklükte çıkar, dolayısıyla iki sembolün MACD değerleri karşılaştırılamaz. Ayarları 12, 26 ve 9 dışına taşıdığınızda geçmişteki bütün kesişimler de yerinden oynar; aynı grafik iki ayarla iki farklı hikâye anlatır ve hangisinin doğru olduğunu söyleyen bir ölçüt yoktur. Aynı grafiğe hem MACD hem OsMA ekleyin, Veri Penceresi'nde aynı çubuğun üç değerini okuyun.
Bollinger bantları ve oynaklık
Bollinger bantları, bir hareketli ortalamanın etrafına aynı verinin standart sapmasıyla çizilen iki banttır. Varsayılan ayar 20 periyotluk basit ortalama ve iki standart sapmadır. Sayıyla: son 20 kapanışın ortalaması 1.0850 ve standart sapması 0.0025 ise üst bant 1.0900, alt bant 1.0800, bant genişliği 100 pip olur. Aynı sembolde sapma 0.0010'a düşerse bantlar 1.0870 ile 1.0830'a gelir, genişlik 40 pipe iner. Bantlar fiyatın nereye gideceğini değil, son 20 çubuğun kendi ortalamasından ne kadar dağıldığını ölçer.
Banda değmek de bunun ötesinde bir şey söylemez; fiyatın kendi kısa vadeli ortalamasından iki standart sapma uzakta olduğu anlamına gelir. Trend sürerken fiyat üst bant boyunca çubuklarca yürüyebilir, sakin bir aralıkta ise bantlar arasında gidip gelir. MT5'te gösterge Ekle, Göstergeler, Trend altındadır; periyot, kaydırma ve sapma alanları buradan değiştirilir ve sapmayı 2'den 3'e çıkarmak bantları anında genişletir.
Genişlik doğrudan maliyet ve risk demektir. Bant genişliği 100 pipken aynı gürültüye dayanmak için gereken zararı durdur mesafesi, genişlik 40 pipken gerekenden çok daha uzundur; uzun stop ise aynı para riskinde daha küçük pozisyon anlamına gelir. Bir sembolde sakin bir seansın başında ve planlı bir veri açıklamasının ardından bant genişliğini pip cinsinden ölçüp iki sayıyı yan yana yazın.
Göstergelerin gecikmesi ve yanlış sinyaller
Her gösterge geçmiş fiyatın bir fonksiyonudur, dolayısıyla fiyattan sonra döner. Gecikmenin büyüklüğü hesaplanabilir: 50 periyotluk basit ortalamada her yeni kapanış toplamın ellide biri, yani yüzde 2'sidir; çizginin yön değiştirmesi genelde birkaç çubuktan fazlasını ister. 20 periyotluk üstel ortalamada son kapanışın ağırlığı 2 bölü 21, yaklaşık yüzde 9,5 olduğu için tepki daha hızlıdır. Hızlı ayar erken döner, yatay piyasada da daha çok kez ileri geri sinyal üretir. İkisi aynı ödünleşmenin iki ucudur.
Yanlış sinyalin bir de faturası vardır. On beş çubukta üç kez yön değiştiren bir gösterge, harfiyen takip edildiğinde üç ayrı işlem demektir; her işlem spread, varsa komisyon ve pozisyon geceye kaldıysa swap öder. Spread ve swap değerlerini Piyasa İzleme'de sembole sağ tıklayarak açtığınız sembol özelliklerinde görürsünüz. Komisyonun olup olmadığı hesap tipine bağlıdır, gerçekleşmiş maliyetler ise müşteri alanındaki hesap geçmişinizde satır satır durur.
Bir de yeniden çizen göstergeler var: bazı özel göstergeler oluşmakta olan çubuğun değerini kapanışa kadar günceller, canlıyken gördüğünüz sinyal geçmişte kaybolur. Kontrolü basittir. Bir göstergeyi seçin, son 100 çubukta ürettiği sinyalleri sayın, kaçının izleyen beş çubukta beklenen yönde gittiğini not edin, sonra aynı sayımı daha yavaş bir periyotla tekrarlayın.
Çoklu zaman dilimiyle giriş zamanlaması
Çoklu zaman dilimiyle çalışmak, aynı sembole iki farklı çözünürlükte bakmaktır: yapıyı büyük periyottan okumak, zamanlamayı küçük periyotta yapmak. Oranlar sabittir; bir H4 mumu dört H1, on altı M15 mumu içerir. Aynı hareketin H4'te tek bir gövde olması, M15'te üç dört dalgalanmaya bölünmesi bundandır. Günlük mumun nerede kapandığı sunucu saatine bağlıdır, dolayısıyla farklı saat dilimindeki iki sunucuda aynı sembolün günlük mumları birebir örtüşmez.
Seçim doğrudan stop mesafesine, oradan da pozisyon büyüklüğüne dokunur. Yapının H4'te okunduğunu ve oradaki son salınımın 60 pip olduğunu varsayın; aynı yapının M15 karşılığı 15 pip olsun. İşlem başına 100 birim risk alan biri için 60 pip stop, pip başına 100 bölü 60, yaklaşık 1,67 birim eder. EURUSD'de bir standart lot 100.000 birimdir ve kotasyon dolar olduğunda 0.0001'lik adım 10 dolara denk gelir; pozisyon 1,67 bölü 10, yani yaklaşık 0,17 lot çıkar. Aynı riskle 15 piplik stop 0,67 lot verir. Kontrat büyüklüğü sembol özelliklerinde yazar.
Küçük periyotta maliyet oransal olarak daha ağır basar. Spreadi örnek olarak 1 pip alırsak, 15 piplik bir harekette maliyet hareketin on beşte biri, 60 piplik harekette altmışta biri kadardır. Bir sembolü H4 ve M15 pencerelerinde yan yana açın, aynı salınımı iki periyotta da pip cinsinden ölçün ve iki ölçünün verdiği lot farkını kendiniz hesaplayın.
Kırılım ile yalancı kırılımı ayırmak
Kırılım, fiyatın bir seviyenin ötesine geçip orada kalmasıdır; ötesine geçip geri dönmesine yalancı kırılım denir. İkisini anlık dokunuş değil, seçtiğiniz periyottaki kapanış ayırır. Direncin 1.0900 olduğu bir örnek: M15 mumunun en yükseği 1.0908, kapanışı 1.0894 ise seviye kapanış bazında korunmuştur, buna karşılık kısa pozisyonun 1.0905'e konmuş zararı durdur emri hiçbir mum kapanışı seviyenin üzerinde olmadan çalışmıştır. Fitil, o fiyatın işlem gördüğünü söyler, seviyenin kırıldığını değil.
Grafiğin çizdiği fiyatla emrinizin gerçekleştiği fiyat da aynı değildir. MT5 varsayılan olarak alış tarafını çizer, alım emirleri satış tarafından geçer; yukarıdaki bir seviye bu yüzden göründüğünden bir spread kadar yakındır. F8 ile açılan Özellikler penceresinden ask çizgisini görünür yaparsanız farkı doğrudan izlersiniz. Seans açılışlarında ve veri saatlerinde spreadin nasıl davrandığını Piyasa İzleme'deki alış ve satış fiyatlarından takip edebilirsiniz; uzun fitillerin çoğu bu genişleme ile bilinen seviyelerin birkaç pip ötesinde biriken emirlerin birleşimidir.
Kaldıraçlı bir CFD'de yalancı kırılımın bedeli kaçan hareket değil, kapanmış bir pozisyon olabilir. Tanımın önceden yapılması bu yüzden fark yaratır: seviye tek bir fiyat mı yoksa birkaç piplik bir bölge mi, hangi periyodun kapanışına bakılıyor. Bir seviye işaretleyin, sonraki 20 mumu tek tek geçin, kaçının seviyeyi gövde içinde deldiğini ve kaçının ötesinde kapandığını iki ayrı sütunda sayın.