CFD nedir, dayanak varlıktan farkı
CFD, bir varlığın iki fiyatı arasındaki farkı takas eden bir sözleşmedir. EURUSD'de alış yönünde pozisyon açtığınızda kasanıza euro girmez, altında pozisyon açtığınızda deponuza külçe gelmez. Elinizde olan şey, pozisyonu açtığınız fiyat ile kapattığınız fiyat arasındaki farkın hesabınıza yazılacağına dair bir anlaşmadır. Fark lehinizeyse bakiyeye eklenir, aleyhinizeyse düşülür.
Dayanak varlıktan ayrıldığı yer burası. Hisse senedini satın alan kişi pay sahibi olur, oy hakkı ve temettüsü vardır. Hisse CFD'sinde ortaklık yoktur; temettü hesaba bir düzeltme kalemi olarak yansır, pozisyon teminatla taşınır ve gecelik taşıma maliyeti işler. Fiziki altında saklama ve saflık meselesi vardır, altın CFD'sinde teslimat hiç yoktur, onun yerine bir sözleşme büyüklüğü ve bir teminat gereksinimi vardır. Bir sembolün tam olarak neyi temsil ettiği MetaTrader 5'te yazılıdır: Piyasa Gözlemi'nde sembole sağ tıklayıp Özellikler'i açtığınızda sözleşme büyüklüğü, en küçük hacim ve swap satırlarını görürsünüz.
Bu yapının bedeli açıktır. Pozisyon teminatla taşınır ama kâr da zarar da pozisyonun tam büyüklüğü üzerinden hesaplanır, ayırdığınız teminat üzerinden değil. Fiyat aleyhinize gittiğinde kayıp bloke edilen tutarla sınırlı kalmaz, hesabın geri kalanına yürür. Bunu somut görmenin en hızlı yolu, demo hesapta iki farklı sembolün Özellikler penceresini yan yana açıp bir lotun her birinde kaç birime denk geldiğine bakmaktır.
MT5 arayüzü: Piyasa Gözlemi, Gezgin ve Araç Kutusu
MetaTrader 5'in işi üç panelde toplanır. Piyasa Gözlemi (Ctrl+M) fiyatların geldiği yerdir: sembol listesi, alış ve satış sütunları, bir de tik grafiğini gösteren sekme. Listeye sembol eklemek için Ctrl+U ile Semboller penceresini açar, forex, metaller, endeksler gibi klasörlerin içinden seçersiniz. Gezgin (Ctrl+N) hesapları, göstergeleri, uzman danışmanları ve betikleri tutar; bir göstergeyi grafiğe eklemek için üzerine çift tıklamak yeter. Birden fazla hesabınız varsa demo ile canlı arasında yine buradan geçersiniz, hangisinde olduğunuz terminalin başlık çubuğunda yazar. Araç Kutusu (Ctrl+T) hesabın karnesidir: İşlem sekmesinde bakiye, varlık, teminat, serbest teminat ve teminat seviyesi satırları, Geçmiş sekmesinde kapanmış işlemler, Günlük sekmesinde terminalin yaptığı her şeyin kaydı durur.
Panelleri tanımanın karşılığı somut. Bir emir reddedildiğinde ekranda beliren kısa uyarıyla yetinmez, Günlük sekmesindeki satırı okursunuz, sebep orada yazar. Terminalin sessizce yaptığı bir iş yoktur; her emir ve her bağlantı denemesi oraya bir satır olarak düşer. Aynı şekilde bir pozisyonun kaç lot açıldığını hafızanıza değil İşlem sekmesine sorarsınız.
Panellerin bedeli düşüktür ama sıfır değildir. Piyasa Gözlemi'nde tuttuğunuz her sembol için sürekli veri akar; takip etmedikleriniz hem listeyi hem dikkatinizi kalabalıklaştırır. Terminali açın, Ctrl+U ile izlemediğiniz sembolleri listeden çıkarın ve Araç Kutusu'nu İşlem sekmesi görünür kalacak biçimde alta sabitleyin.
Alış-satış kotasyonunu okumak
Her sembolün ekranda iki fiyatı vardır. Alış (bid), piyasanın sizden almaya razı olduğu fiyattır; satış (ask), size satmaya razı olduğu fiyat. Uzun pozisyon ask'ten açılır ve bid'den kapanır, kısa pozisyon bid'den açılır ve ask'ten kapanır. İkisi arasındaki farka spread denir ve pozisyon daha ilk saniyesinde bu fark kadar eksidedir.
Örnek bir kotasyon üzerinden gidelim. EURUSD'de bid 1.08420, ask 1.08434 olsun; aradaki fark 0.00014, yani 1,4 pip. 1 lotluk, yani 100.000 euroluk bir pozisyonda pip başına 10 USD düştüğü için hesapta açılış anında görünen rakam eksi 14 USD olur. Aynı işlem 0,10 lotla açılsaydı 1,4 USD olurdu. Beş haneli kotasyonda son basamak pip değil puandır; 1.08434'teki son 4, bir pipin onda birini gösterir. Pozisyonun başabaşa gelmesi için fiyatın önce bu fark kadar lehinize yürümesi gerekir.
Farkı canlı izlemek için Piyasa Gözlemi'ne sağ tıklayın ve Spread satırını işaretleyin. Spread sabit bir sayı değildir: seans kapanışlarında, veri açıklamalarında ve piyasanın inceldiği saatlerde açılır, yani aynı pozisyonun giriş maliyeti günün saatine göre değişir. Sütunu ekleyip takip ettiğiniz bir sembolde bu sayının sabah, öğleden sonra ve gece yarısına doğru nasıl değiştiğini birkaç gün not alın.
Pip, tick ve kontrat büyüklüğü
Pip, çoğu döviz paritesinde fiyatın dördüncü ondalık basamağıdır: EURUSD 1.0850'den 1.0851'e çıktığında bir pip yükselmiştir. Japon yeni içeren paritelerde pip ikinci ondalıktır, USDJPY 152.30'dan 152.31'e gittiğinde yine bir pip. Tick, sembolün yapabileceği en küçük fiyat değişimidir ve beş haneli kotasyonlarda bir puana, yani pipin onda birine denk gelir. Sözleşme büyüklüğü ise bir lotun kaç birim olduğudur.
Bu üçü birleşince pipin para karşılığı çıkar. 1 lot EURUSD 100.000 eurodur ve pip 0.0001 olduğu için bir pip 10 USD eder; 0,10 lotta 1 USD, 0,01 lotta 10 sent. USDJPY'de pip 0.01 olduğundan 1 lotta bir pip 1.000 JPY eder ve bu tutar hesap para biriminize o anki kurdan çevrilerek yazılır. Altında ve endekslerde sözleşme büyüklüğü tamamen başkadır; ezberlemek yerine sembole sağ tıklayıp Özellikler'den okumak gerekir, tick büyüklüğü ve tick değeri de orada durur.
Riskin ölçüsü de buradan çıkar. Aynı 50 piplik hareket 1 lotta 500 USD, 0,01 lotta 5 USD eder; fiyat aynı, hesaptaki sonuç yüz kat farklı. Hacim, bir hareketin hesabınızda ne kadar yer kaplayacağını belirleyen tek ayardır. Üç sembolün Özellikler penceresini açıp sözleşme büyüklüklerini not edin, sonra her biri için 0,01 lotluk bir pipin kaç para ettiğini kendiniz hesaplayın.
Uzun ve kısa pozisyon
Uzun pozisyon, fiyat yükseldiğinde fark lehinize yazılacak biçimde açılan pozisyondur; ask fiyatından açılır, bid fiyatından kapanır. Kısa pozisyon bunun aynadaki hâli: bid'den açılır, ask'ten kapanır ve fiyat düştüğünde fark lehinize yazılır. CFD'de kısa gitmek için kimseden varlık ödünç almanız ya da ayrı bir düzenleme yapmanız gerekmez; iki yön aynı emir penceresinde yan yana duran iki düğmedir, aradaki tek fark hangisine bastığınızdır.
Dövizde her pozisyon zaten iki taraflıdır. EURUSD'de uzun olmak euroda uzun, dolarda kısa olmak demektir; aldığınız ve sattığınız şey aynı anda vardır. Somut bir örnek: 1 lotluk bir EURUSD kısa pozisyonu 1.0840 bid'inden açılıp 1.0810 ask'inden kapansın. Aradaki 30 pip, pip başına 10 USD ile 300 USD eder ve spread zaten bu iki fiyatın içinde ödenmiştir.
İki yönün maliyeti simetrik değildir. İkisi de spread öder, ama gecelik taşıma maliyeti yön başına ayrı hesaplanır: Özellikler penceresinde uzun ve kısa için ayrı yazılan iki swap satırından biri gider yazarken diğeri gelir yazabilir, üstelik haftada bir gün üç katı işler. Takip ettiğiniz bir sembolde bu iki satırı okumak birkaç saniye alır ve pozisyonu bir gece taşımanın ne anlama geldiğini baştan gösterir. Riskin aritmetiği de simetrik değildir: uzun pozisyonda fiyat en fazla sıfıra iner, kısa pozisyonda yukarı yönün matematiksel bir tavanı yoktur, yani zararın üst sınırını fiyatın kendisi değil sizin belirlediğiniz çıkış çizer.
Emir tipleri: piyasa, limit, stop
Piyasa emri o an mevcut olan fiyattan gerçekleşir; gördüğünüz fiyatı garanti etmez, hızlı hareketlerde bir miktar kayma olabilir. Limit emri belirttiğiniz fiyattan ya da daha iyisinden gerçekleşir, ama fiyatın oraya gelmesini bekler, gelmezse hiç açılmaz. Stop emri belirttiğiniz seviye görüldüğünde piyasa emrine dönüşür, dolayısıyla tetiklenmesi kesindir, gerçekleşme fiyatı değil.
Yerleşim yönle birlikte değişir: buy limit güncel fiyatın altına, sell limit üstüne konur, buy stop üstüne, sell stop altına. EURUSD ask'i 1.0850 iken 1.0800'e konan bir buy limit 50 piplik düşüşü bekler, 1.0900'e konan bir buy stop ise 50 piplik yükselişte tetiklenir. MetaTrader 5'te hepsi tek pencerede: sembole çift tıklayın ya da F9'a basın, Tür alanını Bekleyen Emir yapın, fiyatı girin ve son geçerlilik seçeneğini belirleyin.
Risk tarafı şöyle. Bekleyen emir tetiklenene kadar hiçbir şeyi korumaz; tetiklendiği anda sıradan bir pozisyona dönüşür ve teminatı o zaman kullanır. Zarar durdur da bir stop emridir, yani çıkışın olacağını garantiler ama çıkış fiyatını garantilemez, boşluklu açılışlarda seviyenin altında gerçekleşebilir. Son geçerlilik tarihi dolan emir kendiliğinden iptal olur ve arkasında bir pozisyon bırakmaz. Demo hesapta fiyattan uzağa bir bekleyen emir koyup Araç Kutusu'nun İşlem sekmesinde göründüğünü doğrulayın, sonra silin.
Lot, teminat ve serbest teminat
Lot, işlem hacminin birimidir. Dövizde 1 standart lot 100.000 birim demektir; 0,10 lot 10.000, 0,01 lot 1.000 birim eder. Bir sembolde izin verilen en küçük hacim ve hacim adımı Özellikler penceresinde yazar ve her sembolde aynı değildir. Teminat, o pozisyonu taşımak için hesabınızda bloke edilen tutardır; pozisyonun büyüklüğü ile kaldıraçtan çıkar.
Teminatın nereden çıktığını görelim. Örneğin 1:100 kaldıraçla açılan 1 lotluk bir EURUSD pozisyonu 100.000 eurodur, teminatı da 100.000 / 100 = 1.000 eurodur. Hesabınız dolar cinsindeyse bu tutar güncel kurdan çevrilir; EURUSD 1.0850 iken 1.085 USD eder. Serbest teminat ise varlığınızdan bloke edilen teminatın düşülmesiyle bulunur: 5.000 USD varlıkla bu pozisyon açıkken serbest teminat 3.915 USD olur ve yeni bir pozisyon açmak için kullanabileceğiniz kısım budur.
Dikkat edilecek nokta, serbest teminatın sabit durmamasıdır. Varlık, bakiye artı açık pozisyonların anlık kâr zararıdır; pozisyon 200 USD zarara geçtiğinde siz hiçbir şey yapmasanız da varlık da serbest teminat da 200 USD azalır. Pozisyon kapandığında bloke edilen tutar çözülür ve serbest teminata geri döner. Demo hesabınızda tek bir pozisyon açın ve Araç Kutusu'nun İşlem sekmesindeki bakiye, varlık, teminat, serbest teminat ve teminat seviyesi satırlarını fiyat hareket ederken birkaç dakika izleyin.
Kaldıraç hesabı nasıl büyütür, nasıl küçültür
Kaldıraç, ne kadar kazanacağınızı belirlemez; belirli büyüklükteki bir pozisyon için ne kadar teminat bloke edileceğini belirler. 1 lot EURUSD her hâlükârda 100.000 euroluk bir pozisyondur, kaldıraç yalnızca bu pozisyonu taşımak için hesabınızda kilitlenen tutarı değiştirir. 1:100'de kilitlenen 1.000 euro, 1:500'de 200 eurodur.
Aynı hareketin iki tarafı burada net görünür. EURUSD 1.0850'den 1.0959'a, yani yaklaşık yüzde 1 yükselsin: 109 pip, 1 lotta 1.090 USD. 1.0850 kurundan bakıldığında 1:100'de kilitlenen teminat 1.085 USD, 1:500'de kilitlenen ise 217 USD'dir. Yani aynı hareket birinde ayırdığınız paranın tamamı kadar, diğerinde yaklaşık beş katı kadardır. Kâr ve zarar iki durumda da aynıdır, çünkü fiyat hareketi aynıdır; değişen tek şey, o pozisyonu tutmak için ne kadar az para ayırdığınızdır.
Küçültme tarafı da aynı mekanizmadır. Yüksek kaldıraç aynı sermayeyle çok daha büyük pozisyonlar açmayı mümkün kıldığı için hesabı teminat tamamlama ve stop out seviyelerine çok daha hızlı yaklaştırır; düşük kaldıraç aynı hacim için daha fazla parayı bloke eder ve serbest teminatı kısar. Hesabınıza tanımlı kaldıraç oranı ve enstrüman bazındaki sınırlar hesap tipine göre değişir; bunları hesap tipleri sayfasından ve müşteri alanınızdan teyit edin. Bir emir vermeden önce gereken teminatı kâğıt üzerinde hesaplayın, sonra demo hesapta pozisyonu açıp İşlem sekmesindeki teminat satırıyla karşılaştırın.
Margin call ve stop out seviyeleri
Teminat seviyesi, varlığınızın bloke teminata oranıdır ve yüzde olarak yazılır: varlık bölü teminat çarpı yüz. Margin call, bu oran belirli bir eşiğin altına indiğinde hesabın uyarıldığı seviyedir. Stop out ise oranın daha da düştüğü ve pozisyonların otomatik kapatılmaya başladığı seviyedir; genelde en çok zarardaki pozisyondan başlanır ve oran eşiğin üstüne çıkana kadar devam eder.
Sayıyla bakalım. Bloke teminat 1.000 USD, varlık 2.000 USD ise teminat seviyesi yüzde 200'dür. Stop out eşiğinin yüzde 50 olduğu bir örnekte varlığın 500 USD'ye inmesi kapatmayı tetikler, yani 1.500 USD'lik bir dalgalanma payı vardır. 1 lot EURUSD'de her pip 10 USD olduğuna göre bu pay 150 pip eder. Oran ancak iki şekilde yükselir: varlık artarsa ya da bloke teminat azalırsa, ki ikincisi açık pozisyonun bir kısmı kapandığında olur. Kendi hesabınızda geçerli margin call ve stop out yüzdeleri hesap tipine bağlıdır, bunları hesap tipleri sayfasından ve müşteri alanınızdan doğrulayın.
Stop out bir güvenlik ağı gibi görünür ama fiyat garantisi değildir. Hafta sonu açılışlarında veya sert veri anlarında fiyat seviyeyi atlayarak geçebilir ve pozisyonlar hesapladığınızdan daha kötü fiyatlardan kapanabilir. Araç Kutusu'nun İşlem sekmesinde teminat seviyesi satırındaki yüzdeyi okuyun ve mevcut pozisyonunuzun stop out eşiğine kaç pip uzakta olduğunu kendiniz hesaplayın.
Spread, komisyon ve swap maliyeti
Bir pozisyonun üç ayrı maliyeti vardır ve üçü farklı anlarda işler. Spread giriş anında ödenir: alış ile satış fiyatı arasındaki fark kadar eksiyle başlarsınız. Komisyon, hesap tipiniz öngörüyorsa lot başına alınır ve hem açılışta hem kapanışta işlediği için gidiş dönüş iki katıdır. Swap ise gecelik taşıma maliyetidir, günlük devir anında uygulanır ve pozisyonu ne kadar uzun tutarsanız o kadar birikir.
Kalemleri tek tek toplayalım. Spread'in 1,2 pip olduğu bir anda açılan 1 lotluk EURUSD pozisyonunun giriş maliyeti 12 USD'dir. Buna lot başına 3,5 USD'lik bir komisyon eklenirse gidiş dönüş 7 USD daha çıkar ve pozisyon fiyat hiç hareket etmeden 19 USD geride başlar. Buradaki rakamlar örnek olsun diye seçilmiştir; sizin hesabınızda geçerli komisyon yapısı hesap tipleri sayfasında ve müşteri alanınızda, sembolün swap satırları ise Özellikler penceresinde durur.
Swap küçük göründüğü için en çok atlanan kalemdir. Yön başına ayrı yazılır, biri gider biri gelir olabilir ve haftada bir gün üç katı işler; hangi gün olduğu yine Özellikler penceresinde yazar. Günlük küçük bir negatif swap, birkaç hafta taşınan bir pozisyonda girişte ödediğiniz spread'i rahatlıkla geçer. Araç Kutusu'nda Geçmiş sekmesini açıp kapanmış bir işlemin komisyon, swap ve kâr sütunlarını yan yana okuyun; net sonucun hangi kalemden ne kadar etkilendiği orada görünür.
İşlem seansları ve piyasa saatleri
Döviz piyasası pazartesi sabahı Sidney'de açılır ve cuma akşamı New York kapanışına kadar aralıksız işler, ama bu yirmi dört saat homojen değildir. Gün, birbirini devralan finans merkezlerinden oluşur: Sidney, Tokyo, Londra, New York. Londra ile New York'un aynı anda açık olduğu birkaç saatte işlem hacmi günün en yükseğine çıkar; New York kapandıktan sonra Asya seansı tam açılana kadar geçen aralıkta ise en incedir.
Bunun pratik karşılığı maliyettir. Piyasa inceldiğinde spread açılır, yani gece yarısına yakın açılan bir pozisyonun giriş maliyeti öğleden sonrakinden yüksek olabilir. Günlük devir de bu saatlere denk gelir: swap o anda işler ve kotasyonlar kısa süreliğine genişleyebilir. Hisse, endeks ve metallerde işler büsbütün farklıdır, her birinin kendi açılış saatleri ve tatil takvimi vardır. Cuma kapanışında açık bırakılan pozisyon da pazartesi açılışındaki fiyat boşluğuna maruz kalır.
MetaTrader 5 saatleri sunucu saatiyle gösterir, sizin bilgisayarınızın saatiyle değil; grafikteki günlük mumlar da sizin değil sunucunun gece yarısında kapanır. Bu fark birkaç saat olabilir ve seans yorumunu tamamen kaydırır. Grafikte son mumun saatini kendi saatinizle karşılaştırıp aradaki farkı not edin, sonra Ctrl+U ile Semboller penceresini açıp takip ettiğiniz sembolün işlem seansları sekmesindeki saatleri kendi saatinize çevirin.
Demo hesapta ilk emri vermek
Demo hesap, canlı fiyat akışıyla ve aynı terminalin üzerinde çalışan, parası gerçek olmayan bir hesaptır. MetaTrader 5'te Dosya menüsündeki Hesap Aç ile ya da müşteri alanınızdan açabilirsiniz; giriş bilgileri geldikten sonra Piyasa Gözlemi'nde fiyatların aktığını görürsünüz.
Emir penceresi F9 ile ya da sembole çift tıklayarak açılır. Tür alanı piyasa yürütmesinde kalsın, Hacim alanına sembolün izin verdiği en küçük hacmi, çoğu döviz paritesinde 0,01'i yazın ve Al ya da Sat düğmesine basın. Pozisyon Araç Kutusu'nun İşlem sekmesinde açılış fiyatı, güncel fiyat ve anlık kâr zarar bilgisiyle listelenir. Rakamı önceden bilmek işe yarar: EURUSD'de 0,01 lotta bir pip 10 sent, yani 20 piplik bir hareket 2 USD eder. Zarar durdur eklemek için pozisyona sağ tıklayıp Değiştir'i, kapatmak için yine sağ tıklayıp Kapat'ı seçersiniz. İşlem kapandığında Geçmiş sekmesine düşer, komisyon ve swap satırlarını orada görürsünüz.
Demo'nun öğretemediği iki şey var: yoğun anlardaki gerçek kayma ve para sizinken verdiğiniz kararlar. Mekaniği burada öğrenmek yine de ucuza gelir, çünkü yanlış hacim yazmanın bedeli sıfırdır. Bugün tek bir 0,01 lotluk emir açın, zarar durdur ekleyin, birkaç dakika sonra kapatın ve Geçmiş sekmesindeki kaydı okuyup açılış ile kapanış fiyatı arasındaki farkın hesapladığınız tutarı verip vermediğine bakın.